می‌توان انواع و اقسام نمودارها را به طور خلاصه در سه دسته جا داد: خطی، ستونی و دایره‌ای. انواع دیگری نیز وجود دارند ولی مبنای هر کدام از آنها نیز بیش و کم در قالب یکی از سه دسته قرار گرفته است. برای مثال نمودار تصویری (مصور) از تصاویر اشخاص و اشیا در ارتباط با یکی از سه دسته نامبرده در بالا است.
▪ نمودار ستونی
رایج‌ترین نوع نمودارها، نمودار ستونی افقی یا عمودی است.
نمودار ستونی از نظر خواندن، ساده‌ترین نوع نمودار است. تهیه این نوع نمودار نیز بسیار آسان است، به این ترتیب که هر دسته از اطلاعات را در یک ستون قرار می‌دهیم.
این ستون‌ها یا همگی افقی هستند یا عمودی، درازای ستون‌ها نشاندهنده درصد مقیاس اندازه‌گیری میزان اطلاعات است، در حالی که پهنای ستون‌ها همه به یک اندازه باقی می‌مانند. از نمودار ستونی برای مقایسه تعداد محدودی اطلاعات بین شش تا هشت دسته اطلاعات استفاده می‌شود. البته می‌توان در صورت لزوم تعداد بیشتری اطلاعات را نیز با استفاده از این‌گونه نمودار نشان داد ولی در چنین حالتی باید ستون‌ها را رنگ‌آمیزی کرد و یا مطابق طرح‌های متفاوتی آنها را نقاشی کرد تا خواندن آن را ساده‌تر کند. نمودار ستونی می‌تواند وسیله‌ای برای مقایسه مستقیم اطلاعات کمیتی در فاصله‌های زمانی مشخص باشد. این نمودار در مواقعی ترسیم می‌شود که بخواهید دنباله آن را ادامه دهید.
در نمودار ستونی باید به ارزش اعداد و ارقام در کنار این ستون‌ها توجه کرد و همچنین بهره‌ گرفتن از هاشورها و رنگ‌های متنوع و زیبا برای این گونه نمودارها توصیه شده است. مطلب مهم در این نمودار آن است که دانش‌آموزان و فراگیران لازم نیست تمامی ارقام و نسبت‌ها و یا درصد را حفظ کنند، بلکه مهم، مقایسه در این نمودارها است که کمتر یا بیشتر بودن را به دانش‌آموز منتقل می‌کند. هنگامی که مقایسه‌ای به عمل می‌آید ستون‌ها یا بخش‌هایی از آنها با خطوط مورب ‌‌هاشورزده می‌شود. برای ‌هاشورزدن می‌توان از مرکب سیاه استفاده کرد. اما باید دانست این عمل وقت‌گیر و پرزحمت است زیرا ممکن است با چکیدن یک قطره مرکب روی آن تمامی زحمات در آن مورد به هدر رود. نوارهای مخصوصی با طرح‌های مختلف از قبیل طرح‌های خطی، نقطه‌ای، دایره‌ای و شطرنجی وجود دارد که در مقابل فشار حساسند و در فروشگاه‌های محل فروش وسایل هنری یافت می‌شوند. امروزه به جای استفاده از مرکب برای‌هاشورزدن نمودارها بیشتر از این نوارها استفاده می‌شود.
در نمودارهای ستونی معمولاً ستون‌ها را با گذاشتن فاصله‌هایی میان آنها از هم جدا می‌کنند. هرگاه نمودار شامل داده‌های زیادی باشد، برای صرفه‌جویی در اندازه نمودار می‌توان ستون‌ها را بدون فاصله و بهم پیوسته تهیه کرد. برای مقایسه اجزاء تشکیل‌دهنده یک کمیت در یک زمان معین از ستون‌های افقی استفاده می‌شود و برای مقایسه اجزا در زمان‌های مختلف ستون‌های عمودی به کار می‌رود.
در نمودار ستونی که شکلی از نمودار میله‌ای است، میزان عرض ستون‌ها اختیاری است اما توصیه می‌شود که عرض ستون‌ها یکسان در نظر گرفته شوند.
▪ هیستوگرام
نمودار هیستوگرام همانند نمودار ستونی است و یگانه اختلافی که بین این دو وجود دارد، نمایش ستون‌هاست. در هیستوگرام ستون‌ها به یکدیگر چسبیده‌اند.
اتصال ستون‌ها در هیستوگرام موجب می‌شود تا این نمودار وسیله مناسبی برای نمایش داده‌های ناشی از اجرای متغیرهای پیوسته باشد. متغیرهایی که با استفاده از مقیاس‌های فاصله‌ای و نسبی مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند.
▪ نمودار خطی
هنگامی که اطلاعات عددی به صورت پیوسته باشد باید از نمودارهای خطی استفاده کرد. این نوع نمودارها، دقیق‌ترین یا صحیح‌ترین نوع نمودار را تشکیل می‌دهند. از این نظر در نشان دادن ارتباط میان دو سری اطلاعات بسیار مفید هستند. هنگامی از این نوع استفاده می‌شود که اطلاعات بسیار زیادی در دست باشد و این اطلاعات مرتباً در حال گسترش باشد. نمودار خطی نحوه گسترش یا توسعه اطلاعات را در یک مدت زمان معین به خوبی نشان می‌دهد. در این نمودار تنظیم اعداد بر روی محور افقی از چپ به راست و بر روی محور عمودی از پایین به بالا صورت می‌گیرد و همواره باید نقطه صفر مشخص شود و مقیاس فواصل مساوی باشد. برای رسم نمودارهای خطی می‌توان از کاغذهای شطرنجی استفاده کرد. محور افقی در این نمودار معمولاً اندازه‌های متغیر مستقل و محور عمودی صفت اندازه‌گیری شده را نشان می‌دهد.
▪ نمودار دایره‌ای
یکی دیگر از نمودارهایی که اطلاعات موجود را به سرعت در معرض دید قرار می‌دهد نمودار دایره‌ای است. در این نوع نمودار شعاع‌های دایره به طور عمودی کشیده می‌شوند و بخش‌های تشکیل‌دهنده نمودار در جهت حرکت عقربه ساعت از بزرگ به کوچک تنظیم می‌شود. در یک دایره ۳۶۰ درجه‌ای نسبت عددها، برحسب تعداد درجه‌های هریک از بخش‌های نمودار مشخص می‌شود. درصورتی که برای نوشتن توضیحات در داخل بخش‌های نمودار جای کافی نباشد، می‌توان با گذاشتن پیکان‌هایی مطالب را در خارج از نمودار نوشت. با این نمودار تقسیمات یک واحد به اجزا آن نشان داده می‌شود.
این گونه نمودارها اغلب برای نشان دادن چگونگی توزیع و سهم‌بندی مالیاتی که دولت وصول می‌کند، نحوه خرج کردن حقوق یا درآمدی که فرد به دست می‌آورد و یا هر نوع توزیع‌های ساده درصدی بکار می‌رود. نمودار دایره‌ای ساده‌ترین و در عین حال مناسب‌ترین روش برای مقایسه و نمایش داده‌های جمع‌آوری شده از متغیرهای گسسته است.
استفاده از این روش فقط به خاطر ایجاد سهولت و سرعت در مشاهده و نشان دادن کارآیی داده‌هاست. برای رسم این نمودارها، محاسبات ریاضی و استفاده از نقاله لازم است.
▪ نمودار تصویری
در نمودار تصویری از انواع شکل‌های سیاه و سفید یا رنگی جالب استفاده می‌شود و بدین ترتیب حالت حقیقی و جذابیت به نمودار داده می‌شود. این نوع نمودار در حقیقت از نمودار ستونی گرفته شده است و در واقع عیناً همان اطلاعات را نیز ارائه می‌دهد. نمودار مصور به سادگی قابل خواندن است و این مزیت را دارد که شکل‌های حقیقی در آن مورد استفاده قرار می‌گیرند.
دو نکته وجود دارد که در مورد نمودارهای تصویری باید رعایت شوند:
اوّل آنکه شکل‌هایی که به کار برده می‌شوند باید کاملاً گویا باشند. دیگر اینکه میزان کمیت هر سری اطلاعات از راه تعدد شکل‌ها بیان می‌شوند و نه توسط بزرگی و کوچکی شکل‌ها، برای نشان‌دادن ارتباط میان چند کمیت باید از شکل‌های متعددی که اندازه یکسان دارند استفاده کرد. بدین ترتیب می‌توان با یک نگاه دریافت که برای تعیین کل یک کمیت باید تعداد شکل‌های آن کمیت را در مقدار تعیین شده برای هر شکل ضرب کرد و نه حجم و بزرگی هر کدام از شکل‌ها، دلیل این امر آن است که به سختی می‌توان با استفاده از بزرگی و کوچکی یک شکل به میزان کمی و دقیقی برای آن رسید. برای نشان‌دادن اعداد کسری نیز شکل را به چند جزء یا کسر تقسیم می‌کنند و تنها یک یا چند جزء آن را نشان می‌دهند.
▪ نمودار نقشه‌ای
در این نمودار ابتدا نقشه‌ اصلی مانند نقشه شهر، استان، کشور یا غیره را باید رسم کرد و سپس با علامت‌گذاری و رنگ‌کردن می‌توان موارد خاص مانند توزیع جمعیت، فضای سبز، فضای کشاورزی و تأسیسات را روی نقشه مشخص کرد.
از دیگر انواع نمودارها می‌توان به نمودار چندضلعی و نمودار فراوانی چندضلعی هموار شده و نمودار فراوانی تراکمی یا «اجابو» اشاره کرد.



نوشته شده در  88/12/10ساعت 12:37  توسط فاطمه حسینیان  | 
نمايش باکس نظرات
بستن باکس نظرات